Showing posts with label गझल तंत्र. Show all posts
Showing posts with label गझल तंत्र. Show all posts

Saturday, 2 December 2017

मात्रा मोजणे

मात्रा मोजणे:-

लघु अक्षर १ मात्रा (u)
गुरू अक्षर २ मात्रा , ( -)

लघु :-
          अ,इ,उ,क,ख,ग,घ......क्ष,ज्ञ,
पहिली वेलांटी व पहिला उकार असेल तर लघु, ऋ,ह्र  याच मालिकेतील जोडाक्षरे उदा. ष्य , प्त , ब्द, द्ध , र्णि,

गुरू :-
  आ, ई,ऊ,ए,ऐ,ओ,औ,अं,अ:,का,की,कू,के,कै,को,कौ,कं,क:,खा.......ज्ञा...., जोडाक्षराचा आघात ज्या लघुवर पडतो तो गुरू होतो

उदा. अक्षर मधील अ गुरू
        शब्द मधील श गुरु

Tuesday, 10 October 2017

Tuesday, 3 October 2017

इस्लाह अर्थात परिष्करण

*इस्लाह अर्थात परिष्करण*

उस्तादाने आपल्या शिष्याच्या रचनेत गरजेप्रमाणे फेरफार करून ती अधिक सुंदर करणे म्हणजेच *इस्लाह*.

*गझलच्या* प्रवासात चुकीच्या मार्गाने जाण्यापेक्षा वाट कुणाला तरी विचारणे हे जास्त श्रेयस्कर. याच विचारसरणीतून ‘*इस्लाह*’ म्हणजेच परिष्करण ही संकल्पना जन्माला आली आणि गझलच्या उत्कर्षाला साह्यभूत ठरली. *उस्तादाने आपल्या शिष्याच्या रचनेत गरजेपुरते फेरफार करून ती अधिक सुंदर करणे म्हणजे इस्लाह*. ही परंपरा उर्दू काव्यात खूप जुनी आहे. गझल आपण उर्दूमधूनच घेतली, मग ही चांगली परंपराही घ्यायला काय हरकत आहे?
उर्दू भाषेत गझलमध्ये उस्ताद जाणकारांकडून गढल इस्लाह (परिष्करण) करण्याची आणि करून घेण्याची प्रथा उर्दू गझलच्या जन्मापासून चालत आलेली आहे. *गझलचा शेर रचणे तितकेसे अवघड नाही;* परंतु गझलचा शेर समजणे हे ऐऱ्यागैऱ्याचे काम नाही. *गझलविषयी प्रेम, आवड आणि परिश्रम यामुळे शेर रचण्याचा सराव किंवा अभ्यास कदाचित होऊ शकेल;* परंतु शेर समजणे, त्याची पारख करणे, शेराचे गुण-दोष कळण्याची समीक्षणात्मक दृष्टी असणे ही अतिशय दुरापास्त अशी गोष्ट आहे. जरी नीर-क्षीर विवेकबुद्धी असली तरी गझलच्या शेरातील दोष काढून ते दर्जेदार चमकदार उच्च कोटीचे करणे हे प्रत्येकाला साधेलच असे नाही. सोन्याच्या खरे-खोटेपणाची पारख सराफ करू शकेल; परंतु सोन्यातील हीण काढून ते शुद्ध करणे हे फक्त जातिवंत सोनारच करू जाणे. 
*इस्लाह करण्याची क्षमता केवळ छंदशास्त्र, अलंकारशास्त्र आणि साहित्यशास्त्रामध्ये पारंगत झाल्याने येत नसते, तर त्याकरिता शायराना वृत्ती, समज, अनुभव आणि सारासार विवेकबुद्धी असणे अत्यंत आवश्यक आहे. इस्लाहमुळे फक्त शिष्यालाच फायदा होतो असे नाही, तर त्यामुळे इस्लाह करणाऱ्या गुरूचाही अभ्यास, स्वाध्याय होत असतो*. त्यामुळे गुरूच्या स्वत:च्याही काव्यप्रतिभेला तेज चढत असते. नित्य-नूतन गोष्टींचा, विषयाचा अभ्यास करून माहिती मिळविण्याची प्रवृत्ती वाढीस लागते, जेणेकरून तो आपल्या शिष्यवर्गाला त्यांच्या गझल लेखनात मार्गदर्शन करून पारंगत करू शकेल. मोठमोठय़ा उस्ताद शायरांना मुद्रित किंवा लिखित शायरीवरून ते काय लिहितात आणि कसे लिहितात हे कदाचित कळू शकेल; परंतु त्यांची समीक्षणात्मक दृष्टी आणि समज यांचे अनुमान त्यांनी केलेल्या परिष्करणावरूनच करता येईल, की शिष्याने काय लिहिलेय आणि त्यांच्या गुरूने किंचितमात्र सुधारणा करून त्या लिखाणाचे कसे सोने केलेय. 
काही महाभाग मात्र इस्लाह हे शिष्याकरिता वज्र्य आणि अहितकर आहे असे समजावतात. यावर त्याचे असे म्हणणे आहे की, इस्लाहच्या बंधनामुळे तो शिष्य स्वत:च्या विचारभावना व्यक्त करू शकत नाही आणि तो गुरूचे अंधानुकरण करू लागतो. तो आपल्या कल्पना व्यक्त करण्याची क्षमता घालवून बसतो आणि गुरूचा आश्रित होऊन जातो; परंतु ही अतिशय भ्रामक अशी कल्पना आहे. *पशू, पक्षी आणि मानव हे सारेच जण आपल्या प्राथमिक अवस्थेत आपल्यापेक्षा समर्थ आणि अनुभवसंपन्न जाणकारांकडून शिकण्यासाठी विवश असतात.* पक्ष्यांची पिले आपल्या आईबापाकडून खाणेपिणे आणि उडण्याची कला शिकतात, तेव्हाच ते स्वच्छंदपणे आकाशात विहार करू शकतात. प्राणी आपल्या पिलांना प्रेमाने चाटून, दूध पाजून स्वत:च्या पायावर उभे राहायला शिकवतात आणि मानवाला तर जन्मापासून मृत्यूपर्यंत कुणा ना कुणाकडून काही ना काही शिकावेच लागत आलेले आहे.

Monday, 18 September 2017

गणवृत्त आणि मात्रा वृत्त

१] तडित : गालगा
[२] वीरलक्ष्मी : गालगा गालगा गालगा
[३]स्त्रग्विणी : गालगा गालगा गालगा गालगा
[४] कल्पना : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा
[५]भामिनी : गालगा गालगा गालगागा
[६]लज्जिता : गालगा गालगा लगागागा
[७]पुष्प : गालगागा
[८]मनोरमा : गालगागा गालगागा
[९] कादंबरी : गालगागा गालगा
[१०] मेनका : गालगागा गालगागा गालगा
[११]मंजुघोषा : गालगागा गालगागा गालगागा
[१२]राधा : गालगागा गालगागा गालगागागा
[१३]देवप्रिया/कालगंगा : गालगागा गालगागा गालगागा गालगा
[१४]व्योमगंगा : गालगागा गालगागा गालगागा गालगागा
[१५] सती : लगालगागा
[१६] जलौघवेगा : लगालगागा लगालगागा
[१७]हिरण्यकेशी : लगालगागा लगालगागा लगालगागा लगालगागा
[१८] तोटक : ललगा ललगा ललगा ललगा
[१९] संयुत : गागालगा गागालगा
[२०] आनंद : गागालगा लगागा
[२१] आनंदकंद : गागालगा लगागा गागालगा लगागा
[२२] विद्युल्लता : गागालगा लगागा गागालगा लगा
[२३] रसना : गागालगा लगालगा गागालगा लगा
[२४] मंदाकिनी : गागालगा गागालगा गागालगा गागालगा
[२५] सौदामिनी : लगागा लगागा लगागा लगा
[२६] भुजंगप्रयात : लगागा लगागा लगागा लगागा
[२७] वागेश्वरी : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगा
[२८] प्रमिला/मृगाक्षी : लगागागा लगागागा लगागा
[२९] वियदगंगा : लगागागा लगागागा लगागागा लगागागा
[३०] कलिंदनंदिनी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[३१] चंचला : गालगाल गालगाल गालगाल गालगाल
[३२] चामर : गालगाल गालगाल गालगाल गालगा
[३३] रंगराग : गालगा लगागागा गालगा लगागागा
[३४] गांधर्वी : गागागागा गागागा
[३५] विद्युन्माला /पादाकुलक : गागागागा गागागागा
[३६] कल्याण : गागागागा गागागागा गागागागा
[३७] विधाता : गागागागा गागागा गागागागा गागागा
[३८] आकाश : गागागागा गागागागा गागागागा गागागा
[३९] ब्रह्मरूपक /कामोन्नता : गागागागा गागागागा गागागागा गागागाग
[४०] मोहिनी : मात्रा [१४,१० ]
[४१] कामिनी : गालगाल गालगालगा
[४२] साशंक : गागाल लगागागा गागाल लगागागा
[४३] महामाया : लगागागा लगागागा
[४४] प्रसूनांगी : लगागागा लगागागा लगागागा
[४५] पिनाकी : लगागागा लगागागा लगागागा लगागा
[४६] हिमांशुमुखी : लगाललगा लगाललगा लगाललगा लगाललगा
[४७] मेधावी : गागागाल गागागाल गागागा
[४८] मायावी : गागागाल गागागाल गागागाल गागागा
[४९] रागिणी : गालगालल गालगालल गालगा
[५०] वंशस्थ : लगालगागा ललगा लगालगा
[५१] अनुराग : ललगालगालगागा ललगालगालगागा
[५२] कन्दर्प : गागालगाल गालल गागालगाल गागा
[५३] रम्याकृती : गागालल गागालल गागा
[५४] मदिराक्षी : ललगागा ललगागा ललगा
[५५] वनमाला : ललगागा लगालगा ललगा
[५६] मानवती : गाललगा गाललगा गाललगा
[५७] प्रेय : गाललगा गालगा गाललगा गालगा
[५८] शुभकामी : गागालल गागालल गागालल गागा
[५९] कलावती : लगालगा ललगागा लगालगा गागा
[६०] मरीचिका : लगालगा ललगागा लगालगा ललगा
[६१] प्रियशिष्या : ललगागा ललगागा ललगागा ललगा
[६२] यशोगंध : लगागाल लगागाल लगागाल लगागा
[६३] श्यामकान्त : गालगाल लगागाल गालगाल लगागा
[६४] नूपुर : गाललगा गालगाल गाललगा गालगा
[६५]रसोदत्त : लगागाल गालगाल  लगागाल गालगाल
[६६] उषा : लगागाल गागागा लगागाल गालगा
[६७] मनमोहिनी : लगागाल गागागा लगागाल गागागा
[६८] गिरिबाला : ललगागा ललगागा ललगागा ललगागा ललगागा
[६९] वसुन्धरा : लगालगा ललगागा लगालगा लगालगा ललगागा
[७०] इन्दुमुखी : गाललगा गाललगा गाललगा गाललगा
[७१] प्रमाथिनी : लगालगा गाललगा लगालगा गाललगा
[७२] पाणिबन्ध : गालगाल गाललगा गालगाल गाललगा
[७३] मानसभंजनी : गाललगा लगालगा गाललगा लगालगा
[७४] आंदोलिका : गागालगागा लगालगागा
[७५] केकिरव : ललगालगागा ललगालगागा
[७६] उपेंद्रवज्रा : लगालगागा ललगालगागा
[७७] विमला : ललगा लगागा
[७८] इंद्रवंशा : गागाल गागाल लगा लगा लगा
[७९] शालिनी : गागागागा गालगागालगागा
[८०] वैश्वदेवी : गागागागागा गालगागा लगागा
[८१] चित्रा : गागागा गागागा गागागा लगागा लगागा
[८२] शिखंडिनी : लगागागागागा
[८३] भ्रमरी : ललगागा
[८४] कन्या : गागागागा
[८५] वागुरा : गालगालगा
[८६] लालिनी : गालगाल लगा लगा लगा
[८७] नाराच : गागालगा लगालगा
[८८] भुजंगसंगता : ललगा लगा लगा लगा
[८९] अच्युत : गालगा ललगा लगा
[९०] पंक्तिका : गालगा लगागा लगालगा
[९१] विद्युलेखा : गागागागा गागा
[९२] सरल : गागागागा ललगा
[९३] तार : ललगा ललगा गागागा
[९४] रामा : गागालगा लगागागागा
[९५] कलिका : गालगागा गागाल लगागा
[९६] कलह : ललगागा ललगागा गा
[९७] सुलोचना : गागाललगा लगालगा
[९८] चारूलोचना : ललगा ललगा लगालगा
[९९] नृपात्मजा : लगालगागा लगालगा
[१००] अर्धक्षामा : गागागागा गाललगागा
[१०१] दोधक : गालल गालल गालल गागा
[१०२] मोदक : गालल गालल गालल गालल
[१०३] त्रिलोकगामी : गागागागा लगालगागा
[१०४] वैष्णव : गाललगागा लगालगागा
[१०५] इरा : गागाललगा लगालगागा
[१०६] अमला : ललगा ललगा लगालगागा
[१०७] मयूरसारिणी : गालगालगा लगालगागा
[१०८] दीपकमाला : गाललगागा गालगालगा
[१०९] चारूलक्षणा : लगालगागा गालगालगा
[११०] रूपोन्मता : गागागागा गागागागा गा
[१११] पद्मावर्त : गागागागा गागागागा गागा
[११२] कान्तोत्पीडा : गाललगागा गाललगागा गागा
[११३] माल्यश्री : गागागागा गागागागा गागागा
[११४] व्रीडा : लगागागा
[११५] सुकेशी : लगागागा लगागा
[११६] सावित्री : गागागालगा
[११७] सुनंदा : गागागा लगागा
[११८] सोमप्रिया : गागालगा
[११९] मदनप्रिया : ललगालगा
[१२०] चूडामणि : गागालगा ललगा
[१२१] वैखरी : गागालगा गागालगा गागालगा
[१२२] मानसहंस : ललगालगा ललगालगा ललगालगा
[१२३] सुरनिम्नगा : ललगालगा ललगालगा ललगालगा ललगालगा
[१२४] प्रीति : गालगागागा
[१२५] नीलतोया : गालगागा गागा
[१२६] नगाणिका : लगालगा
[१२७] प्रमाणिका : लगालगा लगालगा
[१२८] विभावरी : लगालगा लगालगा लगालगा  
[१२९] प्रभाव : लगालगा लगालगा लगालगा  लगा
[१३०] मृणालिनी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१३१] तरंगिणी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१३२] अनंगशेखर : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१३३] घारि : गालगाल
[१३४] जला : गागालगा लगा
[१३५] सुकामिनी : गालगाल गालगा
[१३६] समानिका : गालगाल गालगाल
[१३७] कामिनी : गालगाल गालगालगा
[१३८] कलापति : गालगाल गालगाल गालगाल गा
[१३९] देवराज : गालगाल गालगाल गालगाल गालगा
[१४०] गंडका : गालगाल गालगाल गालगाल गालगाल गालगाल
[१४१] प्रमद्वरा : गागालगा लगा गागालगा लगा
[१४२] नारि : गागागा
[१४३] सम्मोहा : गागागागागा
[१४४] तनुमध्या : गागाल लगागा
[१४५] हाला : गागाल लगागागा
[१४६] उध्द्ता : गालगाल लगागा
[१४७] मातंगी : गागागा गागागा
[१४८] साशंक : गागाल लगागागा गागाल लगागागा
[१४९] कलावती : लगालगा ललगागा लगालगा गागा
[१५०] श्रीलीला : गागागा गागागा गागागा गागागा
[१५१] मनोमोहिनी " लगागाल गागागा लगागाल गागागा
[१५२] केशा : लगागा
[१५३] सोमराजी : लगागा लगागा
[१५४] सौदामिनी : लगागा लगागा लगागा लगा
[१५५] कंद : लगागा लगागा लगागा ल
[१५६] कंदुक : लगागा लगागा लगागा गा
[१५७] सिंहपुच्छ : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१५८] क्रीडचंद्र : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१५९] विद्युदाला : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१६०] वागीश्वरी : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगा
[१६१] महानाग : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१६२] हारीत : गागालगागा
[१६३] मंथान : गागाल गागाल
[१६४] संनीत : गागाल गागाल गागाल
[१६५] तारामती : गागाल गागाल गागाल गा
[१६६] लयग्राहि : गागाल गागाल गागाल गागा
[१६७] सारंग : गागाल गागाल गागाल गागाल
[१६८] मंदारमाला : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गा
[१६९] सर्वगामी : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागा
[१७०] आभार : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल
[१७१] कामबाण दंडक : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागा
[१७२] द्वियोद्ध : गालगा गालगा
[१७३] हंसमाला : गालगा गालगा गा
[१७४] श्रुतानंद : गालगा गालगा गागा
[१७५] दया : गालगा गालगा गा गालगा गालगा गा
[१७६] श्राद्धरांता : गालगा गालगा गालगा गालगा गा
[१७७] केकेनी : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गा
[१७८] स्वैरिणीक्रीडन : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा
[१७९] मत्तमातंग दंडक : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा
[१८०] आख्यानकी : गागालगागा ललगालगागा लगालगागा ललगालगागा
[१८१] भ्रांत : गालगागा गालगागा गालगागा गालगा गालगागा गालगा
[१८२] वारकामिनी : गालगाल गालगाल गालगा
[१८३] वानरी : लगालगा लगालगा गालगा
[१८४] शिखी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१८५] शिखंडी : लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१८६] नितंबिनी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१८७] सारसी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१८८] वारुणी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१८९] अपरा : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१९०] वतंसिनी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१९१] सुहंसिक : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१९२] प्रदीस : गालगाल गालगा लगालगा लगालगा
[१९३] यवन्विता : गालगाल गालगाल गालगाल लगालगा लगालगा लगालगा गा
[१९४] धरित्री : लगालगा लगालगा लगालगा गा
*[१९५] स्वानंदसम्राट: गागालगागा गागालगागा 
[१९६]देवराज: गालगाल गालगाल गालगाल गालगा
[१९७] सत्ईश: गालगागा गालगागा गालगागा गागा
*

*****************************************************************

: काही निवडक मात्रा वृत्ते :

१. समजाती :

अ] पद्मावर्तनी :
[१] वररमणी : ४२ मात्रा [८+८+८+८+८+२]
[२] तुंदिल : ३८ मात्रा [८+८+८+८+६]
[३] कपिवीर : ३६ मात्रा [८+८+८+८+४]
[४] वनहरिणी : ३२ मात्रा [८+८+८+८]
[५] हरिभगिनी / स्वरगंगा : ३० मात्रा [८+८+८+६]
[६] प्रियलोचना : २९ मात्रा [८+८+८+५]
[७] लवंगलता : २८ मात्रा [८+८+८+४]
[८] सूर्यकांत / समुदितमदना : २७ मात्रा [८+८+८+३]
[९] चंद्रकांत / पतितपावन : २६ मात्रा [८+८+८+२]
[१०] अनलज्वाला : २४ मात्रा [८+८+८]
[११] शुभगंगा : २२ मात्रा [८+८+६]
[१२] वर्षा : २१ मात्रा [८+८+५]
[१३] वंशमणि : २० मात्रा [८+८+४]
[१४] पादाकुलक : १६ मात्रा [८+८]
[१५] मुरजयी : १५ मात्रा [८+७]
[१६] बालानंद : १४ मात्रा [८+६]
[१७]शुद्धसती : १२ मात्रा [८+४]
[१८] पिशंग : १० मात्रा [८+२]

ब] भृंगावर्तनी :
[१९] सुखराशि : २८ मात्रा [६+६+६+६+४]
[२०] दासी : २४ मात्रा [६+६+६+६]
[२१] मदनरंग : २३ मात्रा [६+६+६+५]
[२२] परिलीना : २२ मात्रा [६+६+६+४]
[२३] धवलचंद्रिका : २० मात्रा [६+६+६+२]
[२४] जीवनलहरी : १२ मात्रा [६+६]

क] हरावर्तनी :
[२५] किंकिणी : २० मात्रा [गागाल गागाल गागाल गागाल]
[२६] अविनाशी : १९ मात्रा [गागाल गागाल गागाल गागा]
[२७] दंतरूचि : ३४ मात्रा [गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गागा]
[२८] वरमंगला : २० मात्रा [गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा]
[२९] सुरमंदिर : १० मात्रा [गालगा गालगा]
[३०] वीणावती : १८ मात्रा [गालगा गालगा गालगा लगा]

२. अर्धसमजाती

अ] पद्मावर्तनी :
[३१] कुसुमवल्ली : ५६ मात्रा  [वंशमणि + कपीवीर]
[३२] मन्मथसुंदर : ६२ मात्रा [हरिभगिनी + वनहरिणी]
[३३] सदामंडिता : ४६ मात्रा [पादाकुलक+हरिभगिनी]
[३४] रत्नमाला : ५४ मात्रा [चंद्रकांत + लवंगलता]
[३५] रक्षा : ४० मात्रा [लवंगलता + शुध्दसती]
[३६] गगनचपला : ४० मात्रा [ शुध्दसती + लवंगलता]
[३७] रणरंग : ४३ मात्रा [पादाकुलक + समुदितमदना]
[३८] सत्किर्ती : ३८ मात्रा [समुदितमदना +८+३]
[३९] नंदनंदन : ३८ मात्रा [८+३+समुदितमदना]
[४०] मूढा : ३६ मात्रा [पिशंग + चंद्रकांत]
[४१] श्रीमती : ४० मात्रा [पादाकुलक+अननज्वाला]
[४२] मुक्ताफलमाला : २२ मात्रा [शुध्दसती + पिशंग]

ब] भृंगावर्तनी :
[४३] महालोल : ४६ मात्रा [६+६+६+४+६+६+६+६]
[४४] प्रफुल्ल : ३४ मात्रा [६+६+६+५+६+५]
[४५] ह्रदयमोहना : २८ मात्रा [६+२+६+६+६+२]

क] हरावर्तनी :
[४६] मोहमाया : ३७ मात्रा [गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गा]१] तडित : गालगा
[२] वीरलक्ष्मी : गालगा गालगा गालगा
[३]स्त्रग्विणी : गालगा गालगा गालगा गालगा
[४] कल्पना : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा
[५]भामिनी : गालगा गालगा गालगागा
[६]लज्जिता : गालगा गालगा लगागागा
[७]पुष्प : गालगागा
[८]मनोरमा : गालगागा गालगागा
[९] कादंबरी : गालगागा गालगा
[१०] मेनका : गालगागा गालगागा गालगा
[११]मंजुघोषा : गालगागा गालगागा गालगागा
[१२]राधा : गालगागा गालगागा गालगागागा
[१३]देवप्रिया/कालगंगा : गालगागा गालगागा गालगागा गालगा
[१४]व्योमगंगा : गालगागा गालगागा गालगागा गालगागा
[१५] सती : लगालगागा
[१६] जलौघवेगा : लगालगागा लगालगागा
[१७]हिरण्यकेशी : लगालगागा लगालगागा लगालगागा लगालगागा
[१८] तोटक : ललगा ललगा ललगा ललगा
[१९] संयुत : गागालगा गागालगा
[२०] आनंद : गागालगा लगागा
[२१] आनंदकंद : गागालगा लगागा गागालगा लगागा
[२२] विद्युल्लता : गागालगा लगागा गागालगा लगा
[२३] रसना : गागालगा लगालगा गागालगा लगा
[२४] मंदाकिनी : गागालगा गागालगा गागालगा गागालगा
[२५] सौदामिनी : लगागा लगागा लगागा लगा
[२६] भुजंगप्रयात : लगागा लगागा लगागा लगागा
[२७] वागेश्वरी : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगा
[२८] प्रमिला/मृगाक्षी : लगागागा लगागागा लगागा
[२९] वियदगंगा : लगागागा लगागागा लगागागा लगागागा
[३०] कलिंदनंदिनी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[३१] चंचला : गालगाल गालगाल गालगाल गालगाल
[३२] चामर : गालगाल गालगाल गालगाल गालगा
[३३] रंगराग : गालगा लगागागा गालगा लगागागा
[३४] गांधर्वी : गागागागा गागागा
[३५] विद्युन्माला /पादाकुलक : गागागागा गागागागा
[३६] कल्याण : गागागागा गागागागा गागागागा
[३७] विधाता : गागागागा गागागा गागागागा गागागा
[३८] आकाश : गागागागा गागागागा गागागागा गागागा
[३९] ब्रह्मरूपक /कामोन्नता : गागागागा गागागागा गागागागा गागागाग
[४०] मोहिनी : मात्रा [१४,१० ]
[४१] कामिनी : गालगाल गालगालगा
[४२] साशंक : गागाल लगागागा गागाल लगागागा
[४३] महामाया : लगागागा लगागागा
[४४] प्रसूनांगी : लगागागा लगागागा लगागागा
[४५] पिनाकी : लगागागा लगागागा लगागागा लगागा
[४६] हिमांशुमुखी : लगाललगा लगाललगा लगाललगा लगाललगा
[४७] मेधावी : गागागाल गागागाल गागागा
[४८] मायावी : गागागाल गागागाल गागागाल गागागा
[४९] रागिणी : गालगालल गालगालल गालगा
[५०] वंशस्थ : लगालगागा ललगा लगालगा
[५१] अनुराग : ललगालगालगागा ललगालगालगागा
[५२] कन्दर्प : गागालगाल गालल गागालगाल गागा
[५३] रम्याकृती : गागालल गागालल गागा
[५४] मदिराक्षी : ललगागा ललगागा ललगा
[५५] वनमाला : ललगागा लगालगा ललगा
[५६] मानवती : गाललगा गाललगा गाललगा
[५७] प्रेय : गाललगा गालगा गाललगा गालगा
[५८] शुभकामी : गागालल गागालल गागालल गागा
[५९] कलावती : लगालगा ललगागा लगालगा गागा
[६०] मरीचिका : लगालगा ललगागा लगालगा ललगा
[६१] प्रियशिष्या : ललगागा ललगागा ललगागा ललगा
[६२] यशोगंध : लगागाल लगागाल लगागाल लगागा
[६३] श्यामकान्त : गालगाल लगागाल गालगाल लगागा
[६४] नूपुर : गाललगा गालगाल गाललगा गालगा
[६५]रसोदत्त : लगागाल गालगाल  लगागाल गालगाल
[६६] उषा : लगागाल गागागा लगागाल गालगा
[६७] मनमोहिनी : लगागाल गागागा लगागाल गागागा
[६८] गिरिबाला : ललगागा ललगागा ललगागा ललगागा ललगागा
[६९] वसुन्धरा : लगालगा ललगागा लगालगा लगालगा ललगागा
[७०] इन्दुमुखी : गाललगा गाललगा गाललगा गाललगा
[७१] प्रमाथिनी : लगालगा गाललगा लगालगा गाललगा
[७२] पाणिबन्ध : गालगाल गाललगा गालगाल गाललगा
[७३] मानसभंजनी : गाललगा लगालगा गाललगा लगालगा
[७४] आंदोलिका : गागालगागा लगालगागा
[७५] केकिरव : ललगालगागा ललगालगागा
[७६] उपेंद्रवज्रा : लगालगागा ललगालगागा
[७७] विमला : ललगा लगागा
[७८] इंद्रवंशा : गागाल गागाल लगा लगा लगा
[७९] शालिनी : गागागागा गालगागालगागा
[८०] वैश्वदेवी : गागागागागा गालगागा लगागा
[८१] चित्रा : गागागा गागागा गागागा लगागा लगागा
[८२] शिखंडिनी : लगागागागागा
[८३] भ्रमरी : ललगागा
[८४] कन्या : गागागागा
[८५] वागुरा : गालगालगा
[८६] लालिनी : गालगाल लगा लगा लगा
[८७] नाराच : गागालगा लगालगा
[८८] भुजंगसंगता : ललगा लगा लगा लगा
[८९] अच्युत : गालगा ललगा लगा
[९०] पंक्तिका : गालगा लगागा लगालगा
[९१] विद्युलेखा : गागागागा गागा
[९२] सरल : गागागागा ललगा
[९३] तार : ललगा ललगा गागागा
[९४] रामा : गागालगा लगागागागा
[९५] कलिका : गालगागा गागाल लगागा
[९६] कलह : ललगागा ललगागा गा
[९७] सुलोचना : गागाललगा लगालगा
[९८] चारूलोचना : ललगा ललगा लगालगा
[९९] नृपात्मजा : लगालगागा लगालगा
[१००] अर्धक्षामा : गागागागा गाललगागा
[१०१] दोधक : गालल गालल गालल गागा
[१०२] मोदक : गालल गालल गालल गालल
[१०३] त्रिलोकगामी : गागागागा लगालगागा
[१०४] वैष्णव : गाललगागा लगालगागा
[१०५] इरा : गागाललगा लगालगागा
[१०६] अमला : ललगा ललगा लगालगागा
[१०७] मयूरसारिणी : गालगालगा लगालगागा
[१०८] दीपकमाला : गाललगागा गालगालगा
[१०९] चारूलक्षणा : लगालगागा गालगालगा
[११०] रूपोन्मता : गागागागा गागागागा गा
[१११] पद्मावर्त : गागागागा गागागागा गागा
[११२] कान्तोत्पीडा : गाललगागा गाललगागा गागा
[११३] माल्यश्री : गागागागा गागागागा गागागा
[११४] व्रीडा : लगागागा
[११५] सुकेशी : लगागागा लगागा
[११६] सावित्री : गागागालगा
[११७] सुनंदा : गागागा लगागा
[११८] सोमप्रिया : गागालगा
[११९] मदनप्रिया : ललगालगा
[१२०] चूडामणि : गागालगा ललगा
[१२१] वैखरी : गागालगा गागालगा गागालगा
[१२२] मानसहंस : ललगालगा ललगालगा ललगालगा
[१२३] सुरनिम्नगा : ललगालगा ललगालगा ललगालगा ललगालगा
[१२४] प्रीति : गालगागागा
[१२५] नीलतोया : गालगागा गागा
[१२६] नगाणिका : लगालगा
[१२७] प्रमाणिका : लगालगा लगालगा
[१२८] विभावरी : लगालगा लगालगा लगालगा  
[१२९] प्रभाव : लगालगा लगालगा लगालगा  लगा
[१३०] मृणालिनी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१३१] तरंगिणी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१३२] अनंगशेखर : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१३३] घारि : गालगाल
[१३४] जला : गागालगा लगा
[१३५] सुकामिनी : गालगाल गालगा
[१३६] समानिका : गालगाल गालगाल
[१३७] कामिनी : गालगाल गालगालगा
[१३८] कलापति : गालगाल गालगाल गालगाल गा
[१३९] देवराज : गालगाल गालगाल गालगाल गालगा
[१४०] गंडका : गालगाल गालगाल गालगाल गालगाल गालगाल
[१४१] प्रमद्वरा : गागालगा लगा गागालगा लगा
[१४२] नारि : गागागा
[१४३] सम्मोहा : गागागागागा
[१४४] तनुमध्या : गागाल लगागा
[१४५] हाला : गागाल लगागागा
[१४६] उध्द्ता : गालगाल लगागा
[१४७] मातंगी : गागागा गागागा
[१४८] साशंक : गागाल लगागागा गागाल लगागागा
[१४९] कलावती : लगालगा ललगागा लगालगा गागा
[१५०] श्रीलीला : गागागा गागागा गागागा गागागा
[१५१] मनोमोहिनी " लगागाल गागागा लगागाल गागागा
[१५२] केशा : लगागा
[१५३] सोमराजी : लगागा लगागा
[१५४] सौदामिनी : लगागा लगागा लगागा लगा
[१५५] कंद : लगागा लगागा लगागा ल
[१५६] कंदुक : लगागा लगागा लगागा गा
[१५७] सिंहपुच्छ : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१५८] क्रीडचंद्र : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१५९] विद्युदाला : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१६०] वागीश्वरी : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगा
[१६१] महानाग : लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा लगागा
[१६२] हारीत : गागालगागा
[१६३] मंथान : गागाल गागाल
[१६४] संनीत : गागाल गागाल गागाल
[१६५] तारामती : गागाल गागाल गागाल गा
[१६६] लयग्राहि : गागाल गागाल गागाल गागा
[१६७] सारंग : गागाल गागाल गागाल गागाल
[१६८] मंदारमाला : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गा
[१६९] सर्वगामी : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागा
[१७०] आभार : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल
[१७१] कामबाण दंडक : गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागाल गागा
[१७२] द्वियोद्ध : गालगा गालगा
[१७३] हंसमाला : गालगा गालगा गा
[१७४] श्रुतानंद : गालगा गालगा गागा
[१७५] दया : गालगा गालगा गा गालगा गालगा गा
[१७६] श्राद्धरांता : गालगा गालगा गालगा गालगा गा
[१७७] केकेनी : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गा
[१७८] स्वैरिणीक्रीडन : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा
[१७९] मत्तमातंग दंडक : गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा
[१८०] आख्यानकी : गागालगागा ललगालगागा लगालगागा ललगालगागा
[१८१] भ्रांत : गालगागा गालगागा गालगागा गालगा गालगागा गालगा
[१८२] वारकामिनी : गालगाल गालगाल गालगा
[१८३] वानरी : लगालगा लगालगा गालगा
[१८४] शिखी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१८५] शिखंडी : लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१८६] नितंबिनी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१८७] सारसी : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१८८] वारुणी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१८९] अपरा : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१९०] वतंसिनी : गालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा
[१९१] सुहंसिक : लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा लगालगा गालगा
[१९२] प्रदीस : गालगाल गालगा लगालगा लगालगा
[१९३] यवन्विता : गालगाल गालगाल गालगाल लगालगा लगालगा लगालगा गा
[१९४] धरित्री : लगालगा लगालगा लगालगा गा
*[१९५] स्वानंदसम्राट: गागालगागा गागालगागा 
[१९६]देवराज: गालगाल गालगाल गालगाल गालगा
[१९७] सत्ईश: गालगागा गालगागा गालगागा गागा
*

*****************************************************************

: काही निवडक मात्रा वृत्ते :

१. समजाती :

अ] पद्मावर्तनी :
[१] वररमणी : ४२ मात्रा [८+८+८+८+८+२]
[२] तुंदिल : ३८ मात्रा [८+८+८+८+६]
[३] कपिवीर : ३६ मात्रा [८+८+८+८+४]
[४] वनहरिणी : ३२ मात्रा [८+८+८+८]
[५] हरिभगिनी / स्वरगंगा : ३० मात्रा [८+८+८+६]
[६] प्रियलोचना : २९ मात्रा [८+८+८+५]
[७] लवंगलता : २८ मात्रा [८+८+८+४]
[८] सूर्यकांत / समुदितमदना : २७ मात्रा [८+८+८+३]
[९] चंद्रकांत / पतितपावन : २६ मात्रा [८+८+८+२]
[१०] अनलज्वाला : २४ मात्रा [८+८+८]
[११] शुभगंगा : २२ मात्रा [८+८+६]
[१२] वर्षा : २१ मात्रा [८+८+५]
[१३] वंशमणि : २० मात्रा [८+८+४]
[१४] पादाकुलक : १६ मात्रा [८+८]
[१५] मुरजयी : १५ मात्रा [८+७]
[१६] बालानंद : १४ मात्रा [८+६]
[१७]शुद्धसती : १२ मात्रा [८+४]
[१८] पिशंग : १० मात्रा [८+२]

ब] भृंगावर्तनी :
[१९] सुखराशि : २८ मात्रा [६+६+६+६+४]
[२०] दासी : २४ मात्रा [६+६+६+६]
[२१] मदनरंग : २३ मात्रा [६+६+६+५]
[२२] परिलीना : २२ मात्रा [६+६+६+४]
[२३] धवलचंद्रिका : २० मात्रा [६+६+६+२]
[२४] जीवनलहरी : १२ मात्रा [६+६]

क] हरावर्तनी :
[२५] किंकिणी : २० मात्रा [गागाल गागाल गागाल गागाल]
[२६] अविनाशी : १९ मात्रा [गागाल गागाल गागाल गागा]
[२७] दंतरूचि : ३४ मात्रा [गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गागा]
[२८] वरमंगला : २० मात्रा [गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा]
[२९] सुरमंदिर : १० मात्रा [गालगा गालगा]
[३०] वीणावती : १८ मात्रा [गालगा गालगा गालगा लगा]

२. अर्धसमजाती

अ] पद्मावर्तनी :
[३१] कुसुमवल्ली : ५६ मात्रा  [वंशमणि + कपीवीर]
[३२] मन्मथसुंदर : ६२ मात्रा [हरिभगिनी + वनहरिणी]
[३३] सदामंडिता : ४६ मात्रा [पादाकुलक+हरिभगिनी]
[३४] रत्नमाला : ५४ मात्रा [चंद्रकांत + लवंगलता]
[३५] रक्षा : ४० मात्रा [लवंगलता + शुध्दसती]
[३६] गगनचपला : ४० मात्रा [ शुध्दसती + लवंगलता]
[३७] रणरंग : ४३ मात्रा [पादाकुलक + समुदितमदना]
[३८] सत्किर्ती : ३८ मात्रा [समुदितमदना +८+३]
[३९] नंदनंदन : ३८ मात्रा [८+३+समुदितमदना]
[४०] मूढा : ३६ मात्रा [पिशंग + चंद्रकांत]
[४१] श्रीमती : ४० मात्रा [पादाकुलक+अननज्वाला]
[४२] मुक्ताफलमाला : २२ मात्रा [शुध्दसती + पिशंग]

ब] भृंगावर्तनी :
[४३] महालोल : ४६ मात्रा [६+६+६+४+६+६+६+६]
[४४] प्रफुल्ल : ३४ मात्रा [६+६+६+५+६+५]
[४५] ह्रदयमोहना : २८ मात्रा [६+२+६+६+६+२]

क] हरावर्तनी :
[४६] मोहमाया : ३७ मात्रा [गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गालगा गा]